Vandaag, woensdag 29 april, hebben de leden van het Europees Parlement met 387 stemmen voor en 191 tegen de tekst goedgekeurd met betrekking tot het rapport 2025 van de Europese Commissie over de rechtsstaat. Naast de analyse die het Parlement geeft van het werk van de Commissie, heeft deze oefening tot doel de politieke druk op te voeren zodat de aanbevelingen aan de lidstaten daadwerkelijk worden opgevolgd en tot concrete resultaten leiden. Sophie Wilmès vertegenwoordigde de Renew Europe-fractie als schaduwrapporteur tijdens de onderhandelingen.
Sophie Wilmès verwelkomt de inclusie van een volledig en gedetailleerd hoofdstuk gewijd aan de oprichting van een Rechtsstaatcyclus: “Het is een project dat ik sinds het begin van de legislatuur verdedig en het begint vorm te krijgen. Waarom is dit belangrijk? De instrumenten om de rechtsstaat te handhaven bestaan – zoals conditionaliteit of de artikel 7-procedure – maar ze moeten versterkt, beter gecoördineerd en vooral beter gestructureerd worden. Deze cyclus werkt op een geïntegreerde manier: met een duidelijke kalender, verschillende stappen en te behalen doelstellingen. Het Parlement speelt hierin een centrale rol. Deze nieuwe structuur, meer interinstitutioneel, met duidelijkere procedures, zou ook de terughoudendheid van instellingen om gebruik te maken van deze essentiële hefbomen voor onze fundamentele waarden, zoals vastgelegd in artikel 2 van de verdragen, moeten verminderen. In het verleden hebben we gezien dat Europa zonder deze impuls te vaak toeschouwer bleef en soms te laat of te zwak optrad tegen de geleidelijke achteruitgang van de rechtsstaat, zoals het heeft gedaan met het Hongarije van dhr. Orbán. We moeten net lessen trekken uit de Orbán-jaren.”
Ze besluit: “Sinds de publicatie van mijn position paper over dit onderwerp is het idee van deze cyclus niet alleen opgenomen in de Staat van de Unie-toespraak van voorzitter Ursula von der Leyen, maar is het nu dus ook het officiële standpunt van het Europees Parlement. Alle lichten staan op groen om dit project snel te realiseren. Dit is van fundamenteel belang voor de Europese burgers, want via de naleving van de rechtsstaat worden hun rechten en vrijheden beschermd tegen corruptie en machtsmisbruik.”
Naast deze belangrijke overwinning onderscheidt het rapport zich ook door de timing. Dit jaar zijn de parlementsleden erin geslaagd het proces te vervroegen, zodat het verslag al in april wordt goedgekeurd in plaats van in juni. Dit voorkomt dat de definitieve goedkeuring door het Parlement samenvalt met de publicatie van het nieuwe verslag van de Commissie, die doorgaans rond de zomer plaatsvindt, en vermijdt zo het risico dat de oefening gedeeltelijk achterhaald wordt. Het doel is dat de Commissie de gevraagde verbeteringen al meeneemt in de volgende editie van 2026. Onder deze voorstellen valt met name een vervroegde publicatiedatum van hun eigen verslag, zodat het niet tijdens de zomerperiode verschijnt en daardoor de nodige aandacht krijgt. Daarnaast werd ook gevraagd om in het verslag een sectie op te nemen over de uitvoering van de arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
Het rapport bevestigt ook de wil van het Parlement om jaarlijks een diepgaandere analyse te maken van de situatie in landen waarvoor een artikel 7-procedure loopt of waar ernstige en systematische schendingen van de rechtsstaat zijn vastgesteld. Sophie Wilmès, eveneens schaduwrapporteur voor het rapport over artikel 7 met betrekking tot Hongarije, verduidelijkt: “De wil van het Parlement is hier om verder te gaan dan ‘name and shame’, de loutere aanklacht, en over te gaan tot een grondiger onderzoek.”
Tot slot neemt het verslag enkele belangrijke prioriteiten van de Renew Europe-fractie over, zoals de strijd tegen buitenlandse inmenging, waarborgen om te voorkomen dat het maatschappelijk middenveld wordt gestraft bij het blokkeren van Europese fondsen wegens het beleid van een regering, en de strijd tegen antisemitisme.